Telefon dolandırıcılığı nasıl anlaşılır? Anne babanızla konuşmanız gerekenler

Telefon dolandırıcılığı çoğu zaman acele ettiren bir konuşmadan anlaşılır: arayan kendini polis, savcı ya da banka görevlisi diye tanıtır, gizlilik ister ve sonunda para, altın, hesap numarası ya da şifre ister. Emniyet Genel Müdürlüğü'nün açık uyarısıyla: kamu görevlileri sizden hesap numarası, para veya altın istemez; böyle bir arama gelirse telefonu kapatın ve bilinen bir numaradan kendiniz arayarak doğrulayın.

Aşağıda bu aramaların ortak işaretlerini, anne babanızla nasıl konuşabileceğinizi ve bir şey olduysa ne yapılacağını anlatıyoruz.

Emniyet ne diyor?

Emniyet Genel Müdürlüğü'nün dolandırıcılık sayfası, kendini kamu görevlisi olarak tanıtan kişiler için şu uyarıyı yapar:

• Kendisini kamu görevlisi olarak tanıtıp hattınızın teröristlerce kullanıldığını ya da terör örgütlerine yardımda bulunduğunuzu söyleyen kişiler dolandırıcıdır.
• Size operasyon yaptıklarını söyleyip bu operasyonda kullanmak için para ve altın isterler.
• Savcı ya da polis sizden operasyon için yardım istemez. Kamu görevlileri sizden hesap numarası, para veya altın istemez.

Aynı sayfa dolandırıcılığın Türk Ceza Kanunu'nda bir suç olarak düzenlendiğini de hatırlatır.

Dolandırıcı aramanın ortak işaretleri

Senaryolar değişir, ama işaretler çoğunlukla aynıdır:

• Yetki iddiası: Arayan kendini polis, savcı, hâkim, banka ya da kargo görevlisi diye tanıtır. Unvan, insanı sorgulamaktan alıkoyar.
• Acele: "Hemen", "şimdi", "kapatırsanız" gibi sözlerle düşünmeye zaman bırakmaz.
• Gizlilik: "Kimseye söylemeyin, soruşturma gizli" der. Amaç, aileye ya da bankaya danışmanızı engellemektir.
• Korku ya da ödül: Ya bir suça karıştığınızı söyler ya da kazandığınız bir şeyi teslim almak için ödeme ister.
• Asıl istek: Sonunda para, altın, hesap numarası, kart bilgisi, şifre ya da telefonunuza gelen bir kod ister.
• Uygulama kurdurma: Telefonunuza bir uygulama kurmanızı ya da ekranınızı paylaşmanızı ister.
• Bağlantı: Mesajla gelen dolandırıcılıkta "kargonuz bekliyor, bu bağlantıya tıklayın" gibi bir bağlantı vardır. Bu tür sahte kısa mesajlar, aramalardaki hileyi yazıyla dener.

Bu işaretlerden biri bile, konuşmayı kesip doğrulamak için yeter.

Doğrulamanın yolu

Arayan kim olursa olsun, doğrulamanın yolu aynıdır: telefonu kapatın ve bildiğiniz bir numaradan kendiniz arayın. Bankanızı kartınızın arkasındaki numaradan, bir kurumu kendi resmî sitesindeki numaradan arayın. Arayanın verdiği numarayı aramayın; o da dolandırıcıya ait olabilir.

Bir yakınınızın başına bir şey geldiği söylenirse o yakınınızı kendi numarasından arayın ya da ona en yakın kişiye ulaşın. Arayan sizi telefonda tutmaya ya da kapatmamanız için ikna etmeye çalışıyorsa bu da bir işarettir; kapatıp kendiniz aramak için kimseden izin almanız gerekmez. Doğrulama birkaç dakika sürer ve bu kısa bekleme, sizi büyük bir kayıptan koruyabilir.

Anne babanızla nasıl konuşmalı?

Telefonla işlerini yürüten büyüklerimiz de bu aramalarla karşılaşabilir. Bu konuşma, bir şey olmadan önce yapıldığında işe yarar:

• Basit bir kural koyun. "Telefonda para, altın, hesap numarası ya da şifre isteyen kim olursa olsun, kapat ve beni ara." Kuralın kısa olması, panik anında hatırlanmasını sağlar.
• Utanılacak bir şey olmadığını söyleyin. Dolandırıcılar işlerini iyi yapar; şüphelenip sormak ayıp değil, doğrudur.
• Kimin aranacağını yazın. Telefonun yanında ya da buzdolabında, şüphe olduğunda aranacak aile üyesinin numarası dursun.
• Örnek durumlar üzerinden konuşun. "Biri polis olduğunu söyleyip altınlarını korumaya alacağını söylerse ne yaparsın?" gibi sorularla kuralı birlikte deneyin.

Bir şey olduysa

Para gönderdiyseniz ya da bilgi verdiyseniz hemen bankanızı arayın ve durumu anlatın. Ardından 112'yi arayın ya da en yakın polis merkezine giderek olayı bildirin. Arayan numarayı, konuşmanın saatini ve para gönderdiyseniz hesap bilgisini not edin; bu bilgiler başvurunuzda işe yarar.

Arayanın söylediğiyle telefonunuza bir uygulama kurduysanız ya da bir bağlantıya tıkladıysanız bunu da bankanıza söyleyin. Şifrenizi verdiyseniz o şifreyi ve aynısını kullandığınız hesapların şifrelerini değiştirin; her hesapta ayrı şifreyi bir şifre yöneticisi kolaylaştırır.

Kendinizi suçlamayın. Aynı konuşmayı ailenin öbür üyeleriyle de paylaşın; başkasının aynı tuzağa düşmesini önleyebilir.

Yuva Defteri'nde Aile Kalkanı

Yuva Defteri içindeki Aile Kalkanı bu anlar için yapıldı:

• Şüpheli bir arama ya da mesaj geldiğinde ne olduğunu anlatırsınız; Aile Kalkanı dolandırıcıların sık kullandığı ifadeleri gösterir ve ne yapacağınızı adım adım söyler.
• Büyük ekran modu, büyük düğmeler ve sade bir görünüm sunar.

Aile Kalkanı aramayı ya da mesajı engellemez; size işaretleri ve atılacak adımları gösterir. Yuva Defteri tıbbi tavsiye vermez ve acil çağrı hizmeti değildir. Hesap açmadan kullanılır ve ücretsizdir; uygulama Google Play'de.

Yalnız yaşayan anne babanızla günlük haberleşme için her gün haber almak üzerine yazımıza da bakabilirsiniz.

Özet

• Kamu görevlileri telefonda hesap numarası, para veya altın istemez; Emniyet'in uyarısı açıktır.
• Yetki iddiası, acele, gizlilik ve sonunda para ya da şifre isteği, dolandırıcı aramanın ortak işaretleridir.
• Şüphede telefonu kapatın ve bildiğiniz bir numaradan kendiniz arayarak doğrulayın.
• Anne babanızla "para isteyen kim olursa olsun, kapat ve beni ara" kuralını önceden konuşun.
• Para gönderdiyseniz hemen bankanızı arayın; ardından 112'yi arayın ya da polise başvurun.